Filmliefde

Ik heb heel hard moeten lachen om Some Like It Hot, als ik die tegenkom op tv dan blijf ik toch altijd weer zitten. Ook omdat het zo ontzettend goed gespeeld is en zo helder geregisseerd. Maar toen ik jonger was heb ik net zo hard moeten lachen meerdere films van Chaplin en van Stan Laurel & Oliver Hardy. Dat blijft eigenlijk heel goed. Er was toen in die jaren al heel veel kennis van hoe je komedie en film moest bedrijven. Ik geloof dat dat enigszins verloren is gegaan, want dat gebeurt niet vaak meer zo goed. Al vond ik bijvoorbeeld There's Something About Mary ook een hele leuke film.

Ik raak niet ontroerd op een Spielbergian manier, dan voel ik me gemanipuleerd. Meer door de schoonheid en de kracht van iets. De beauty van La dolce vita en 8 1/2 ontroert, vanwege de kunst - om dat woord te gebruiken. De muziek van Prokofiev in Iwan de Verschrikkelijke en de muziek in Lawrence of Arabia zijn ook geweldig. Muziek kan manipulatief worden gebruikt, maar ook met klasse. En wanneer dat het menszijn transcendeert, raak ik ontroerd.

Ik vind film niets met verliefdheid te maken hebben. Het is totaal iets anders, tenzij je allereerste kus misschien tijdens een film is geweest, of zoiets. Maar dat is dus niet zo. Nee, verliefdheid is iets anders dan 'film als kunst ervaren'.

Vroeger vond ik Abott & Costello Meet Frankenstein heel eng. De eerste versie van The Fly uit 1958 vond ik ook heel eng, dat einde vond ik heel griezelig en knap gedaan met dat mannetje in dat web schreeuwt. Uit diezelfde tijd komt ook Experiment in Terror van Blake Edwards over een asmatische moordenaar, dat vond ik ook erg eng. Een hele bijzonder en mooie maar op een ander vlak ook hele enge film is natuurlijk Triumph des Willens van Leni Riefenstahl. Politiek eng. Ik ben een grote fan van Riefenstahl, ze heeft fantastische films gemaakt, maar hoe ze het uitgebeeld heeft is natuurlijk doodeng. Dat een heel volk achter zoiets gaat staan.

De actie wordt steeds beter, omdat ze digitaal dingen steeds geraffineerder in elkaar kunnen zetten. Maar een hele goede actiefilm van voor het digitale tijdperk is de eerste Terminator. De tweede is ook leuk, maar die eerste vond ik indertijd aardiger. Goed gedaan en goed gedoseerd, maar ook vanwege het thematische materiaal over de verschuiving van het heden ten opzichte van de toekomst. De tweede Aliens was ook een hele goede actiefilm. Ik vind James Cameron in het algemeen wel erg interessant. Ik heb zijn films ook vaak bestudeerd. Cameron is veel progressiever en experimenteler met digitale technieken dan ik ooit ben geweest. Vanuit zijn werk kon ik beoordelen wat er mogelijk was. Ik heb hem ook een aantal malen bedankt, want ik heb er veel aan gehad.

Je kunt er een stuk of tien noemen, die ik belangrijk vind of die veel voor me gedaan hebben. Films waarvan je denkt als je jong bent: "O, dat kan dus. Zoiets kun je maken in het leven." Bijvoorbeeld bij Lawrence of Arabia, Iwan de Verschrikkelijke of North by Northwest - eigenlijk is alles wat Hitchcock gemaakt heeft tussen '45 en '60 fantastisch. Als je dan zelf bezig bent, kom je er eigenlijk niet meer zo aan toe om anderen te bewonderen. Hoewel ik veel van de Zuid-Amerikaanse films van de laatste jaren ontzettend goed vind, zoals Amores perros, Y Tu Mama Tambien en City of God. Die gaan tenminste over het leven. Veel inspirerender dan alles wat ik de laatste tijd in Amerika gezien heb. Dat is allemaal fantasie, gaat nauwelijks over het leven.

De grootste filmervaringen waren ongetwijfeld Iwan de verschrikkelijke en Lawrence of Arabia. Dat zijn films die ook veel meer zijn blijven hangen dan bijvoorbeeld À bout de souffle of Hiroshima mon amour, die natuurlijk ook heel invloedrijk zijn geweest. Maar ervaringen die blijven bestaan en helemaal 'waar' zijn, dat zijn die eerste twee. Die hebben mij uiteindelijk op de gedachte gebracht: ik wil filmregisseur worden.

De beste en grootst gemaakte actiescène ooit, is natuurlijk de wagenrennen uit Ben-Hur, de versie met Charlton Heston. Beter kan niet. En dat zonder muziek. Als ze gaan lopen hoor je alleen de paarden. Ze hebben echt halsbrekende toeren moeten uithalen met de camera en dat ziet er echt fénomenaal uit, met een buitengewone 'beauty'. Hoe ze die shots bij elkaar hebben gekregen is onvoorstelbaar moeilijk. Een andere fenomenale scène is natuurlijk het moment in Iwan de Verschrikkelijke II waarop de monnik de tsaar probeert te vermoorden, maar de verkeerde te pakken heeft. Die scène is in zwart-wit, maar eerst krijg je dat prachtige feest dat in kleur is gedraaid, waarin Iwan alles laat aanrukken om die kleine jongen helemaal te laten opdoffen en aankleden als tsaar. En dan gaat die jongen lopen met de kaars en denkt de moordenaar dat-ie Iwan te pakken heeft. Een fantastische scène, zó mooi gemaakt. Echt prachtig in belichting, kleur en muziek. Dat zijn unieke scènes die, zonder ze na te gaan doen, wel heel erg inspirirend voor me waren.

Een zwart-wit film met Errol Flynn op een kapersschip, ik weet niet meer hoe die heette. En zoals ik al zei Abbott & Costello Meet Frankenstein. Dat waren de eerste films die indruk maakte. En natuurlijk The War of the Worlds, die vond ik echt fantastisch. Daar heb ik nog een hele striproman van nagetekend, in die tijd dat ik dacht dat ik misschien nog wel comics zou gaan maken. Die tekeningen zijn helaas verloren gegaan. Iets later, maar nog wel op de middelbare school, was Hitchcocks Vertigo een echte eye-opener. En Ride the High Country van Sam Peckinpah die in een achteraf bioscoopje draaide. Een van de beste westerns die ik ooit heb gezien.

Van de Nederlandse films denk ik toch dat Fanfare van Bert Haanstra eigenlijk heel belangrijk is. Het was toch iets waarvan je dacht "Goh, Nederlandse film kan wél." Een heel lichtvoetige film, maar een goed scenario. Helaas door Jan Blokker geschreven, maar dat neem ik dan maar op de koop toe. Bij andere Nederlandse films uit die tijd dacht ik "Natuurlijk gaat er niemand naar de bioscoop, want dat werkt gewoon niet hier." Maar Fanfare was toen eigenlijk een doorbraak, dat de mensen naar de bioscoop gingen. Het is toen even gestopt, maar in de jaren zeventig vanaf Mira weer opgepakt. Toen ik acteurs aan het zoeken was voor de casting van Zwartboek heb ik ook veel nieuwe Nederlandse films gezien. Hierbij waren de favorieten Van God los en Cloaca. Van God los staat heel dicht bij me, De verfilming van een script zoals Cloaca zou ik niet zo snel ambiëren, maar ik vond het uitstekend gedaan en heel goed geacteerd. Ik heb ook wel een paar keer met Willem van de Sande Bakhuyzen zitten praten en z'n films aan m'n agents gegeven, want hij wou toch wel iets in Amerika gaan doen. Helaas is dat er nooit van gekomen. Tegen de tijd dat mensen zeiden dat hij mocht komen praten, was het eigenlijk al over.

Ik had altijd graag een remake van The War of the Worlds willen maken. Daar heb ik ook een paar keer naar gevraagd, maar dat kon helaas niet. Spielberg kon het natuurlijk wel - hij zal de rechten wel gekocht hebben - maar die film vond ik helaas niet zo goed gedaan, moet ik zeggen. Ik heb veel betere films van Spielberg gezien dan die. Ik ben ook een hele grote fan van North by Northwest van Hitchcock. Zo'n soort film zou ik nog wel graag willen maken, heel lichtvoetig, maar ook spannend en met leuke plotwisselingen.